Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Rede bij inhuldiging beeld bij Magdalenakerk op 25 aug 2019

Beste vrienden van Brugge-Mariastad, sympathisanten en buurtbewoners,

Veertien dagen geleden mochten wij het feest van Onze-Lieve -Vrouw Hemelvaart vieren, een hoogdag binnen de Mariale vieringen en binnen enkele weken namelijk op 8 september vieren wij Maria's Geboorte. Tussen deze twee feestdagen in wil Brugge-Mariastad Maria blijven eren en huldigen en dit doen we door het prachtige Mariabeeld van de hand van beeldhouwer Michiel D'Hondt vandaag officieel in te zegenen nadat het herhaaldelijk door vandalisme werd beschadigd.

Steeds werd het hersteld en zoals Feniks steeds opnieuw uit zijn eigen as herboren werd, zo ook komt het gerestaureerde Mariabeeld steeds in al zijn glorie als een herboren beeld terug.

Het is de vijfde keer dat het beeld beschadigd werd. 22 jaar geleden  (1997) werd voor het eerst een handje van het kindje Jezus beschadigd. Negen jaar later (november 2006) verdwenen hoofd en linkerhand van het Kindje Jezus en 3 jaar later (december 2009) opnieuw het hoofd en de vingers van het Kindje Jezus. Nog eens drie later (oktober 2012) verdween de linkerhand van het Kindje en vorig jaar februari 2018 (zes jaar later) hetzelfde scenario maar nu werd ook de vinger van Maria beschadigd.

Uit deze opsomming  stel ik vast dat vandalisme steeds tijdens de donkere winterdagen toeslaat met een regelmaat van drie, zes of negen jaar

We stellen ook vast dat de aangebrachte schade groter wordt, in het begin alleen een hand nadien hand en hoofd van het Kindje en vorig jaar werd ook de vinger van

Maria beschadigd. De afgeslagen stukken werden meegenomen behalve die ene keer dat men het hoofdje in de vijver van het Astridpark heeft teruggevonden.

Uit de toespraak van mevr. Decleer, toen schepen van patrimoniumbeheer, uitgesproken (eind december 2018) ter gelegenheid van de herstelling van het beeldje haal ik volgende anekdote.

"Blijkbaar zou er voeger een kwalijke traditie hebben bestaan dat moeders bij wie het met hun kind was misgegaan, ondanks dat ze gebeden hadden bij een Mariabeeld met kind, uit frustratie wel eens het hoofd van Jezus van een beeld kapot maakten    (onder het motto : als het met mijn kind niet goed mocht gaan, dan ook niet met jouw kind..".)

Aangezien het beeld bij het patrimoniumbeheer van stad Brugge hoort, heeft de dienst onderhoud stadsgebouwen  met name Hans Van de Weghe een gepaste restaurateur gezocht. Dit gebeurde door de firma Ambachtelijke Steenkapperij Van Roye te Waardamme. Zij hebben een nieuw hoofd, een hand en een vinger uitgehouwen in witsteen en deze aan het standbeeld verankerd met inox en epoxy. Aangezien het beeld op verschillende plaatsen barsten vertoonde, veroorzaakt door de vrieskou, werd het beeld behandeld met een steenverharder  om de zachte witsteen te beschermen. Alle loszittende stukken werden verwijderd en vervangen door bouchons d.w.z. invulstukken uit dezelfde steen.

Om de toegankelijkheid wat te beperken  werd in samenspraak met Openbaar Domein, waaronder de groendienst valt, afgesproken om rondom het standbeeld een beperkte groenzone aan te leggen, wat tevens het pleintje zou opfleuren.

Een woordje uitleg over de geschiedenis en de iconografie van het beeld.

Het beeld is van de hand van de bekende Brugse beeldhouwer Michiel D'Hondt (°1848  +1932) Hij woonde hier vlakbij op de Garenmarkt.  In 1904 (jaartal op het beeld) was hij 56 jaar en toen kapte hij ook het O.L.Vrouwbeeld  voor het portaal van het godshuis Goderickx , Moerstraat 7/9.

In 1911 maakte hij het beeld 'Onze-Lieve -Vrouw van d'Halle' nu nog altijd zichtbaar

op de voorgevel van het Belfort. In datzelfde jaar kapte hij ook de gekroonde Maria met Kind onder een neogotisch baldakijn voor het huis 'De gouden cop' gelegen Noorzandstraat 13.

 Deze staande Maria met Kind, gekapt uit een zachte witsteen, een  want het beeld Savonnière, stond oorspronkelijk niet op een sokkel, want het beeld besteld in opdracht van het gebuurte ( zie vermelding onderaan het beeld) was bestemd voor de nis boven de doorgang van de Gentpoort (stadszijde)

(zie twee foto's van de Gentpoort met Mariabeeld in de nis, opname in 1905)

Vijftig jaar lang van 1905 tot 1956 heeft Maria de stadspoort bewaakt.

In november 1956 werd een verbinding gemaakt tussen de Nieuwe Gentweg en het Park en deze verbinding kreeg de naam Stalijzerstraat. Het pleintje vóór de H. Magdalenakerk, officieus 'Stalijzerplein' , werd opnieuw aangelegd en centraal kwam het Mariabeeld  op een sokkel te staan. In 1957  kwam  in de nis van de Gentpoort een nieuw beeld de Heilige Adrianus. Daarmee werd een traditie in ere hersteld want in 1448 maakte Jan van Cutdeghem een beeld van Adrianus voor de Gentpoort. Adrianus is patroonheilige van de klompenmakers (patijnmakers) maar ook een pestheilige.

De naam 'stalijzer' herinnert ons aan een gevelsteen op de hoek Gentpoortstraat en Nieuwe Gentweg. Volgens het idioticon van De Bo is een "staalijzer" de Brugse naam voor een "staanijzer" in het Frans een 'trépied', een ijzeren bord op drie pootjes waarop vroeger potten en pannen rechtstreeks vanop het vuur op tafel werden gezet.

 Dit neogotisch Mariabeeld van Michiel D'Hondt staat in goed gezelschap van de neogotische Maria Magdalenakerk. De gotische kenmerken herhalen zich in de neogotiek, zeer realistische weergave qua houding zie hoe Maria haar Kindje innig vasthoudt met beide handen en goed ondersteund zodat de kleine zich op z'n gemak voelt. Het Kindje toont het want heel ontspannen steekt het zijn linker handje omhoog  om contact te hebben met zijn moeder. Het realisme weerspiegelt zich ook in hun gezichten, de fijne gelaatstrekken van Maria vertonen een lieflijke idyllische glimlach, een beetje geïdealiseerd, typisch voor die neogotiek, en met gesloten ogen geniet zij  van dit moment. Maria is afgebeeld met lange haren  die over haar schouders hangen en vooraan zichtbaar zijn. Haar hoofd is bedekt met een klein plat kroontje dat sierlijk is afgewerkt, geen grote luxe. Verder draagt ze een eenvoudige mantel met sierlijke fijne plooien gedrapeerd tot op de grond alleen een klein stukje van haar linkervoet is zichtbaar. Het Kindje Jezus met kort krullend haar draagt een eenvoudig lang kleedje met lange mouwen. Het Kindje kijkt zonder veel emotie recht voor zich uit, misschien waren de gelaatstrekken van het Kind in de oorspronkelijke versie wat duidelijker en expressiever want het driemaal opnieuw kappen van het hoofdje kan wel wat verandering met zich meebrengen, maar laat ons eerlijk zijn het is goed geslaagd.

Nog een klein woordje over deze historisch plaats en de reden waarom hier een kerk werd gebouwd. In 1270-1272 werd de Katelijnekerk of Sint-Catharinakerk opgericht ten behoeve van een parochie. Bij het aanleggen van de tweede omwalling in 1297 werd de parochie Sint-Catharina in twee gesplitst want de kerk bevond zich net buiten de stadsomwalling. In 1578 tijdens de Geuzentijd, werd de kerk gesloopt. Driehonderd jaar lang  beschikten de gelovigen van de Sint-Catharinaparochie over geen eigen kerk en moesten ze zich behelpen met noodkerken. Laatste in de rij was de kapel van het Magdalenagasthuis op de Garenmarkt, welke nu opnieuw in de kijker staat voor een nieuwe bestemming. In 1801 kwam het deel van de parochie buiten de omwalling bij de parochie Onze-Lieve-Vrouw van Ver-Assebroek. Het binnenstedelijk deel heette voortaan Magdalenaparochie.

Op de plaats van het Astridpark stond oorspronkelijk het klooster van de Franciscanen of Minderbroeders. Op 1 september 1796 werd het klooster door de Franse overheersers opgedoekt en later gesloopt en verkocht. In 1850 kocht de stad  de tuin, drie hectaren groot, van het verdwenen  klooster. Het Astridpark kende in zijn geschiedenis verschillende namen. Aanvankelijk sprak men van 'Recollettenhof' of 'Franciscanertuin' maar ook namen als 'Botanieken Hof', 'Den Publieken Hof' ,  't Park', 'Astridpark' en 'Park van Geloof, Hoop en Liefde' waren vrij courant in de omgang.

Een deel van het park, ongeveer een 0,5 hectare werd afgestaan enerzijds  voor de uitbreiding van de gevangenis en anderzijds aan de kerkfabriek voor het bouwen van de Magdalenakerk. Er was heel wat discussie rond het ontwerp van de kerk langs de ene kant de aanhangers van Pieter Buyck , toen provinciaal architect, en anderzijds

de aanhangers van de jonge tot het katholicisme bekeerde Engelse architect Thomas Harper King. Men kwam tot een compromis. Buyck behield de leiding van de bouwwerken maar de plannen werden uitgevoerd volgens de visie van King en zijn neogotische voorman August Welby Pugin. Deze Magdalenakerk is één van de vroegste neogotische kerken op het vasteland met Engelse invloed.

In het kader van Brugge Culturele hoofdstad in 2002 werd de H. Magdalenakerk heringericht en ontstond de vereniging Yot in de erbij horende pastorie.

Yot werkt rond essentiële thema's zoals de zin van het leven, het omgaan met lijden en dood, het geluk en de vooruitgang. De kerk blijft erkend als toegewijd aan de katholieke eredienst, met een kerkfabriek en gemeentelijke toelage voor het eventueel tekort op het jaarbudget.

Ik zou hier nog een tijdje kunnen doorgaan over de geschiedenis van het klooster van de stalijzerbroeders, het klooster van de Willemijnen, de Sint-Trudoabdij aan de Garenmarkt  en het Magdalenagasthuis met bijhorende kapel aan de Nieuwe Gentweg 110, maar dit zou ons te ver leiden.

Laat mij toe te eindigen met een woord van dank aan E.H. Denaux voor de inzegening van dit Mariabeeld, aan het buurtcomité onder voorzitterschap van gemeenteraadslid mevr. Hilde Decleer voor de logistieke steun bij de receptie, dank aan de stad Brugge Patrimoniumbeheer voor het bekostigen van de restauratie, dank aan de verantwoordelijke van Openbaar domein waaronder de groendienst voor het aanleggen van het bloemperkje, dank aan de ambachtelijke steenkapperij Van Roye voor de geslaagde restauratie en de conservatie van het beeld en tenslotte dank aan jullie allen  om deze viering bij te wonen.

In naam van Brugge-Mariastad nodig ik jullie dan ook graag uit op deze zwoele avond voor een gezellige babbel met een fris glaasje witte wijn uit de Loire.

Ik dank u

Willy De Four                                                                                                       Secretaris Brugge-Mariastad vzw